De Spaanse Route

We kijken niet alleen naar ons eigen netwerk en onze eigen routes, maar zijn ook gefascineerd door routes die legendarisch zijn geworden. We trekken langs de beroemde Spaanse Weg. Onderweg zullen we ontdekken hoe de Spanjaarden zich in de 16e en 17e eeuw niet lieten afschrikken door enorme logistieke uitdagingen.

‘Poner una pica en Flandes’, oftewel ‘een speer in Vlaanderen steken’, is een van de vele Spaanse gezegden die nog steeds verwijzen naar de legendarische militaire en handelsroute die bekendstaat als de Spaanse Weg. Vrij vertaald betekent het ‘het onmogelijke doen’. Het vermogen van de Spanjaarden om tijdens de Tachtigjarige Oorlog überhaupt zoveel troepen en materieel naar de Lage Landen te brengen, lijkt inderdaad niets minder dan een wonder.

Een nieuwe route

In de 16e eeuw was de meest logische route tussen Spanje en de Lage Landen eigenlijk over zee. Maar zodra ze het Kanaal bereikten, zouden de Spaanse troepen ongetwijfeld worden verpletterd door Franse, Engelse en Nederlandse zeelieden. Daarom begon de hertog van Alba een andere route uit te stippelen. De Spanjaarden bedachten een route over land vanuit Genua en Milaan – die destijds Spaans grondgebied waren – via de Alpen, langs Besançon in Frankrijk naar Luxemburg en Brussel.

Te overwinnen hindernissen

Deze route, die later bekend werd als de Spaanse Weg, kende zeker zijn uitdagingen. Ten eerste verliep het vervoer over de weg veel trager dan over zee. Een zeilschip kon dagelijks bijna tien keer zoveel afstand afleggen als troepen te land. Bovendien vormden weersomstandigheden, rivieren en bergen moeilijke hindernissen die overwonnen moesten worden. Hoewel de eerste tunnel door de Alpen – op een hoogte van 2900 meter, 72 meter lang en met een diameter van 2,5 meter – al in 1480 werd aangelegd, werd dit staaltje van ingenieurskunst pas in de 19e eeuw herhaald. In feite moesten de soldaten die over de Spaanse Weg trokken de weg zelf aanleggen en onderhouden, waarbij ze vaak voor de goedkoopste optie kozen. Mobiele bruggen werden snel opgebouwd en daarna weer afgebroken.

Prachtige anekdotes

Tegen de tijd dat de Spaanse Weg werd aangelegd, waren de mensen in Spanje zich ervan bewust dat militaire routes niet alleen door legers worden gebruikt. De Romeinen hadden immers al zo’n 1500 jaar eerder de Via Augusta op het Iberisch schiereiland aangelegd. Deze weg was oorspronkelijk bedoeld voor Romeinse troepen, maar bleef nog lang nadat de Romeinen waren vertrokken de belangrijkste handels- en verbindingsroute in Spanje. Ook de Spaanse Weg werd al snel door handelaren gebruikt, zoals de historicus Geoffrey Parker beschrijft in zijn boek ‘The Army of Flanders and the Spanish Road 1567 – 1659’, dat vol staat met prachtige anekdotes over deze historische route. Zo schrijft hij bijvoorbeeld over een schilder die met de eerste pioniers mee reisde over de Spaanse Weg om het landschap te tekenen, waardoor de autoriteiten de route beter konden plannen.

De Spaanse Weg vandaag de dag

Als je tegenwoordig online naar de Spaanse Weg zoekt, kom je al snel informatie tegen over een fietsroute die de twintig mooiste vestingsteden van Nederland met elkaar verbindt. In deze plaatsen zijn nog steeds sporen te zien van de Spaanse aanwezigheid in de zestiende en zeventiende eeuw.